Pałac – Jedlina Zdrój – Tannhausen

Pałac Jedlinka – Pierwsze wzmianki o Jedlince, wówczas Tannhausen, pochodzą z XIII wieku, gdy jego właścicielem był książę jaworsko–świdnicki Bolko I Surowy.
Obiekt wybudowany na początku XVII w. jako barokowy dwór. Przebudowany w drugiej połowie XVIII w.W latach 1944–1945 mieściło się tu biuro projektowe nazistowskiej Organizacji Todt.

 

W źródłach historycznych pierwsze wzmianki o Tannhausen (Jedlince) dotyczą XIII wieku, kiedy to osada miała wchodzić w skład posiadłości Bolka I, księcia jaworsko – świdnickiego, syna Bolesława Rogatki. Dążąc do rozwoju gospodarczego swoich włości, popierał on kolonizacje w górskiej części księstwa, oraz zainicjował budowę całego łańcucha zamków na granicach, a zwłaszcza w Sudetach. Z tym procesem wiąże się powstanie warowni w Tannhausen, który do roku 1372 była administracyjnie powiązana z zamkiem w Rogowcu (Hornschloss) po czym weszła w skład majątku Grodno w Zagórzu Śląskim (Kynsburg) Był on zarządzany przez min. : słynnych rycerzy – rabusiów (w burzliwym okresie wojen husyckich zamek był nazywany „gospodą morderców”) , Mathiasa von Logau (jednego z kandydatów do korony polskiej podczas pierwszych wolnych elekcji) oraz Rudolfa II Habsburga (zwanego cesarzem alchemików).

Przed rokiem 1611 Tannhausen zostało wydzielone z majątku Grodno. Pierwszym niezależnym właścicielem został Heinrich von Kuhl i w posiadaniu jego potomków majątek był w burzliwym okresie wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648). Przełom XVII i XVIII w to czas częstych zmian właścicieli majątku, aż do roku 1721, kiedy to Tannhausen nabywa austriacki generał, marszałek polny Hans Christoph baron von Seher – Thoss (1721- 1743).

Po śmierci barona w 1743 roku przez 3 lata posiadłością zarządzała jego żona, a później ich syn, Johann August von Seher-Thoss. Umiera on w 1786 roku jako jedyny spadkobierca włości. Wówczas wszystkie ziemie wraz z uzdrowiskiem przeszły w ręce rodziny von Pückler. I połowa XIX wieku to ponowny okres częstych zmian właścicieli, z którym wiążą się mroczne opowieści (historia pałacowego ducha).

Wreszcie w 1861 roku dobra Tannhausen nabył Carl Krister (1801-1874) zwany „śląskim Rockefeller’em”, który swój majątek zdobył na produkcji porcelany.
To właśnie tej postaci pałac zawdzięcza obecną formę. Barokową budowlę przekształcono na klasycystyczny pałac urządzony z wielkim przepychem. W północnym skrzydle urządzono przepiękna salę balową i reprezentacyjne pomieszczenia dla właścicieli. Browar, szynk i salę taneczną przeniesiono do nowo wybudowanego skrzydła. Założono także ogródek letni z miejscem dla kapeli oraz promenadę łączącą pałac z przepięknym parkiem. Przed frontem rezydencji powstała fontanna w kształcie trefla.
Pan Krister przemysłem i ciężką pracą uskładawszy sobie ogromny majątek zapragnął mieć dziedzica, wszelako łaskawe zresztą dla niego jak i jego żony niebo odmówiło im tego szczęścia i nie mieli dzieci. Dla zapełnienia tej próżni życia małżeńskiego przyjęli sobie na wychowanie biedną sierotę, która przez szczere przywiązanie hojnie wynagrodziła dobrodziejstwo rodziców przybranych. Dorósłszy panienka poznała buchaltera i oddała mu serce, do czego starzy Kristerowie przyłączyli także i majątek.

Po zmiennych kolejach losu pałac nabył w 1889 roku Gustaw Adolf Boehme, rotmistrz kawalerii pruskiej, który przystąpił do renowacji rezydencji oraz wprowadził oświetlenie elektryczne. W tym okresie następuje także turystyczny rozwój okolic Jedliny – Zdrój, na co wpłynęło otwarcie linii kolejowych z Kłodzka do Wałbrzycha (1880 r.) oraz z Jedliny do Świdnicy wzdłuż doliny rzeki Bystrzycy (1904 r.). Uznaniem turystów cieszyła się gospoda i browar przy pałacu.

Po śmierci Gustawa Boehma majątek przejęli jego spadkobiercy, którzy później utracili go w wyniku nacjonalizacji. Kolejnym właścicielem pałacu była organizacja NSV. Organizacja ta od roku 1938 przygotowywała zaplecze sanitarne na potrzeby przyszłej wojny. Następnie do pałacu wprowadza się Śląska Wspólnota Przemysłowa nadzorująca budowę projektu RIESE (Olbrzym) w Górach Sowich. Wspólnota w kwietniu 1944 roku została zastąpiona przez organizację TODT, prawdopodobnie przez wzgląd na niewielkie postępy przy kopaniu sztolni. ( „Olbrzym” ).

 

W samym Tannhausen znajdowała się filia obozu Gross Rosen, a na terenie dóbr pałacowych i folwarku istniał obóz jeniecki. W czasie wojny obiekt pałacowy był utajniony i nosił kryptonim „WILLA ERIKA” Więźniowie z obozu pracowali w miejscowych zakładach przemysłowych oraz przy budowie podziemnej infrastruktury w Górach Sowich. Przedsięwzięcie to realizowane było w obrębie 7 kompleksów: Rzeczka, Jugowice Górne, Włodarz, Osówka, Soboń, Sokolec i Książ. Prace zostały przerwane w skutek zakończenia wojny w maju 1945 roku.